Cửu Nguyệt Ưng Phi – nghe thôi đã thấy một chút hư, một chút viễn, một chút bi thương ám vào hồn. Chẳng phải nàng là thần tiên giáng trần, cũng chẳng phải là cô hầu gái quê mùa, mà là một danh hiệu, một hình tượng đẹp đến nao lòng, tan vào khói sóng, núi non và cả ánh trăng sao. Ôi, hình dung Cô Nàng kia chợt hiện trên vách đá cao, giữa đêm khuya thăm thẳm, khi ánh trăng bạc loang lổ, mặt hồ lấp lánh như sa sạn bông tuyết. Tóc đen nhánh buông lơi, thoáng hương núi rừng, làn da trắng ngần như sương sớm. Nàng không cất lời, chỉ đôi mắt đen nhánh ngấn lệ nhìn về phía xa, nơi sóng vỗ vách đá thành từng nhịp thanh nhã, như lòng nàng đang khóc trong im lặng. Đôi tay thon thả giơ lên, như muốn chạm vào những vì sao mong manh. Ai bảo nàng là bóng ma? Không, nàng là hồn núi, là thiêng sông. Dáng hình mong manh ai oán ấy, hóa ra là tiếng vọng của cơn gió đêm, là nước mắt hóa đá từ kiếp trước, là những ký ức hận hờn của người yêu xa cách hẹn ước trăng ngân. Người ta thấy nàng, thấy lòng se lạnh, thấy lòng rung động, thấy cả một thế giới đau thương cất cao tiếng khóc không lời. Người ta gọi nàng là "Cựu Nguyệt Ưng Phi" – "Bóng Nguyệt Ứng Phi" – vì nàng chỉ hiện diện bên trăng bạc, dáng như tỏa ra từ chính ánh trăng ấy, lạnh lẽo mà quyến rũ, bi thương mà mê hoặc. Chuyện kể rằng nàng từng là một cô gái thôn dã đẹp nết duyên, nhưng hận tình thảm thiết. Chàng trai yêu nàng đột nhiên biến mất, chỉ còn lời thề nguyền ở nơi cửa biển. Mỗi đêm trăng rằm, nàng đến đây, khóc đến nỗi nước mắt hóa thành những giọt ngọc long nhãn rơi vãi. Nước mắt ấy không tan, cứ thế ngưng đọng thành những hòn sỏi tròn lấm tấm dưới chân vách đá, ánh lên như nước mắt khôn nguôi. Người ta nói, nếu đến chỗ ấy khi đêm trăng sáng, bạn có thể nghe được tiếng khóc xé lòng, tiếng nước mắt rơi lách tách, và thấy bóng trắng lấp lánh của Cựu Nguyệt Ưng Phi, nàng vẫn dang rộng đôi tay, như dò tìm người tình đang lạc lối giữa dòng đời. Nàng là hiện thân của nỗi đau không nguôi, của sự thủy chung đến tuyệt vọng, của sự lạnh lẽo vĩnh hằng trong tình yêu. Chao ôi, Cửu Nguyệt Ưng Phi, nàng đẹp đến nao lòng và đau đến xót xa, như một nốt trầm bền vững trong bản tình ca muôn đời của con người trước vũ trụ hùng vĩ nhưng vô tình. Liệu ai đó ngoài kia, đang chờ đợi một bóng trắng, một lời thì thầm không lời, một sự hiện diện lặng lẽ dưới ánh trăng đêm? Hay chính Cựu Nguyệt Ưng Phi vẫn mãi là một lời thì thầm của nỗi đau, mãi là bóng trắng hiện về, mãi là cơn gió đêm khẽ thủ thỉ tên mình?