Giữa thế kỷ 14, vùng đất Trung Á và Tây Á chìm trong hỗn loạn chưa từng có. Đại dịch Cái Chết Đen quét qua cuối những năm 1340 đã cướp đi sinh mạng của một phần ba dân số, phá vỡ hoàn toàn hệ thống trật tự mà các hãn quốc Mông Cổ từng gầy dựng. Hãn quốc Y nói (Ilkhanate) cai trị Ba Tư sụp đổ từ năm 1335 sau khi hãn Abu Sa'id băng hà, để lại một bàn cờ vỡ vụn của các tiểu quốc tranh chấp. Hãn quốc Sát Hợp Đài (Chagatai Khanate) cũng chia rẽ thành hai phe tây và đông, các tù trưởng bộ lạc, quân phiệt tranh giành quyền lực, cướp bóc lẫn nhau. Con đường Tơ lụa – tuyến huyết mạch thương mại nối liền phương Đông và phương Tây suốt hàng thế kỷ – bị tắc nghẽn hoàn toàn: thương nhân bị giết hại trên đường, các ốc đảo phồn thịnh một thời giờ thành bình địa, nạn trộm cướp hoành hành khắp nơi. Giữa cái hỗn loạn tan hoang ấy, một người đàn ông từng bị tước đoạt tất cả đã trỗi dậy. Đó là Timur, sinh năm 1336 tại Kesh (nay là Shahrisabz, Uzbekistan), con trai của một tù trưởng bộ lạc Barlas – cộng đồng gốc Turk-Mông Cổ tuyên bố là hậu duệ của đội quân đồn trú do Thành Cát Tư Hãn để lại. Khi Sát Hợp Đài phân rã, gia tộc Barlas bị một viên tướng Sát Hợp Đài đối địch hãm hại: cha Timur mất sớm, toàn bộ đàn gia súc, ruộng đất của clặng bị tịch thu, bản thân Timur bị đuổi ra khỏi vùng đất quê hương, phải sống trốn chui trốn lủi trong hang động, kiếm sống qua ngày bằng cách cướp bóc nhỏ lẻ, chẳng còn giữ được thứ gì ngoài mạng sống. Những năm tháng lưu đày khắc nghiệt ấy chính là cái nôi của thứ mà các sử gia sau này gọi là Rise of the Conqueror (Sự trỗi dậy của Kẻ Chinh Phục). Nó không phải là một cuộc thăng tiến đường đột: Timur mất mắt phải vì một mũi tên lạc trong trận giao tranh nhỏ với bộ lạc đối địch khi vừa qua tuổi thiếu niên, từ đó mang biệt danh "Timur tàn tật" (Tamerlane) mà người châu Âu sau này nhắc đến với sự sợ hãi. Không có dòng máu trực hệ của Thành Cát Tư Hãn, ông không bao giờ được phép xưng hãn theo luật lệ Mông Cổ, nên lựa chọn duy nhất để củng cố quyền lực là dùng mưu lược: ông lập ra các hãn Sát Hợp Đài bù nhìn, dùng danh nghĩa của họ để tập hợp các bộ lạc; cưới Saray Mulk Khanum – góa phụ của một hãn Sát Hợp Đài – để hợp pháp hóa vị thế của mình; dùng thủ đoạn chia để trị, ép các quân phiệt đối địch tự tiêu diệt lẫn nhau, chỉ mở đường cho những người chịu đầu hàng. Chiến lược và ý chí kiên cường ấy giúp ông từ kẻ lưu vong tay trắng xây dựng được liên minh hùng mạnh. Năm 1366, sau nhiều năm vây hãm, ông chiếm được Samarkand – thành phố ốc đảo lừng lẫy nhất Con đường Tơ lụa, rồi biến nơi đây thành kinh đô của mình. Ông đổ tài nguyên từ các cuộc chinh phạt để xây dựng hàng loạt thánh đường, trường học Hồi giáo, đài quan sát, biến Samarkand thành trung tâm học thuật và nghệ thuật hàng đầu thế giới Hồi giáo. Đến những năm 1380, ông đã thống nhất toàn bộ vùng Transoxiana (nay là Uzbekistan, Tajikistan và một phần Kazakhstan), sau đó quay sang phía tây chinh phạt cao nguyên Ba Tư vốn đang tan rã. Từng tiểu quốc yếu ớt ở đây lần lượt sụp đổ: Isfahan bị cướp phá, Baghdad bị khuất phục, quân đội của ông tiến sâu vào vùng Kavkaz và thậm chí tấn công vào miền bắc Ấn Độ. Suốt cả đời cầm quân, Timur chưa từng thua một trận chiến lớn nào. Ông là bậc thầy về chiến thuật: kết hợp kỵ binh hạng nặng tấn công dồn dập, dùng mưu giả rút lui thừa kế từ người Mông Cổ, thuê những kỹ sư công thành giỏi nhất từ Ba Tư và Trung Quốc, thậm chí dùng cả chiến tranh tâm lý tàn bạo: dựng những kim tự tháp làm từ đầu người bị chặt trước cửa các thành phố chống cự, ép họ phải đầu hàng nếu không muốn chịu chung số phận. Sự tàn bạo của ông khiến hàng triệu người thiệt mạng, nhiều vùng đất bị bỏ hoang suốt hàng thập kỷ, nhưng không ai có thể phủ nhận tài năng quân sự của ông: ông là một trong những nhà lãnh đạo và chiến thuật gia vĩ đại nhất lịch sử, đồng thời cũng là một trong những kẻ tàn độc nhất. Khi Timur băng hà năm 1405, khi đang dẫn quân đi chinh phạt triều Minh của Trung Quốc, đế chế Timurid do ông gầy dựng đã trải dài từ Địa Trung Hải đến sông Hằng, cai quản vùng đất của Afghanistan, Iran và Trung Á ngày nay. Cuộc đời của ông, từ kẻ lưu vong tay trắng đến vị chúa tể của một trong những đế chế rộng lớn nhất châu Á, chính là sự hiện thực hóa hoàn hảo của cụm từ Rise of the Conqueror – một hành trình đẫm máu, đầy mưu lược, cho đến nay vẫn khiến các nhà sử học vừa thán phục vừa rùng mình.