Thiên Hạ Trường Hà sống giữa buổi đầu thịnh trị của Khang Hi Đế, khoảng năm thứ 15 triều đại (1676), lúc vương triều Đại Thanh vừa qua cơn bão táp "Tam Phiên chi loạn". Thuở ấy, đất nước yên bề cai trị nhưng giặc chảy lụt đồng lại từng mùa quật vào sinh mệnh vạn dân. Chính trong giai đoạn ấy, triều đình đối mặt cơn đại hồng thủy dâng cao bậc nhất sử sách. Nước cuốn đê vỡ dọc Châu Giang, hàng ngàn dân lành biến kẻ màn trời chiếu đất. Khang Hi vốn tự hào thành tựu 15 năm trị vì – dẹp loạn, bình biên, mở rộng bờ cõi – giờ đành bế tắc trước thủy tai. Bế tắc, cho tới kỳ tích hy hữu. Một sĩ tử Trần Hoàng tuổi mới 24, quanh năm sống nơi thôn dã nát vì lụt, dâng lên kế sách "thông sông mà khắc chế sông". Dù chàng từng trượt khoa thi Hương vì lối tư duy quá mới lạ, vượt xa sách vở tầm chương của các quan chủ khảo. Bản tấu chương không màng bát cổ văn, chỉ vẽ phác cách đào thêm kênh dẫn nước đổ ra biển, phân dòng nước xiết từ thượng nguồn, cùng phương án đắp đê hình răng cưa giảm sóng xô. Vị Hoàng đế trẻ tuổi liền nhận ra tài năng phi phường ấy. Người truyền chỉ đưa chàng thư sinh áo vải vào cấm cung, trao bổng lộc ngang hàng Tam phẩm, ép cả trăm quan hội đồng trị thủy phải nghe theo lệnh lạ của kẻ vô danh. Trần Hoàng xắn tay giữa sông ngòi lởm chởm dây rừng, vừa chỉ huy dân phu vừa cầm thước gỗ đo đạc dòng chảy suốt ngày đêm. Chàng dám phá đê cũ nghiêng ngả, thay bằng đê mới chân rộng, đỉnh thuôn, vững như thế núi. Những con kênh do chàng thiết kế uốn lượn như rồng giỡn nước, đưa lũ ra biển chỉ trong 7 ngày. Muôn dân hai bờ sông trải khô ráo bội thu năm ấy, tự nguyện xây miếu nhỏ khắc tên chàng bên cạnh bài vị Hoàng đế. Thế nhưng, trời xanh thường ghét kẻ tài hoa. Viên Thượng thư Lễ Bộ nghiền nát ngón tay trong cơn ghen tức, mở đầu mưu kế tàn độc. Hắn ngầm cho người đâm thuê chết dưới chân đê mới vừa xây, loan tin Trần Hoàng ham công cắt xén đắp đê mỏng, khiến dân oan thiệt mạng. Phiên toà xử chàng diễn ra ngay chốn công đường khi Khang Hi đang tuần du Giang Nam. Hai mươi tấm vàng lót tay, một nhân chứng giả khẩu, khiến quan phủ liền dâng bản án "tử hình" lên bộ Hình. Dẫu muôn dân cùng khóc lóc kêu oan, thanh niên tài hoa vẫn bị đày ra pháp trường giữa lúc nước sắp vào mùa mưa lũ. Ngày Trần Hoàng gục xuống dưới lưỡi đao phản trắc, cũng là lúc mưa xối xả trút xuống hạ du. Đê cũ không ai duy tu như lời chàng khuyến cáo năm nào, rung chuyển như sắp vỡ. Từ kinh thành, Khang Hi quay về chỉ kịp thấy trăm ngàn mẫu ruộng ngập sâu trong biển nước. Hối hận đã muộn - bậc minh quân cũng không cách cứu vãn một bông lúa giữa muôn vàn biến động triều chính. Gian thần tuy bị cách chức, nhưng vết thương sâu hoắm trong lòng con dân nước Việt về mất mát hiền tài vẫn rỉ máu qua mùa màng thất bát. Thiên Hạ Trường Hà mãi là khúc bi ca về một tài năng chết oan ức dưới lưỡi hái của bè lũ mua quan bán chức. Gấm vóc nhà Thanh lấp lánh nhiều thành tựu chính trị, nhưng cơn lũ lịch sử năm ấy vẫn nhắc nhở hậu thế: Đất nước mất đi kẻ dám nghĩ khác, chẳng khác nào đào mồ chôn mình giữa lúc thịnh trị nhất. Cái giá của một mạng người, hóa ra, lấn át cả mồ hôi bốn vạn dân phu đắp đê…