Viên Sơn Dị Văn Lục Chuyện kể rằng, thuở xưa, giữa dải Ngũ Lĩnh mịt mùng sương khói, có một ngọn núi sừng sững mang tên Viên Hầu. Núi cao gần chạm mây, lưng chừng mỏm đá phủ đầy dây leo chằng chịt, thâm u đến rợn người. Dưới chân núi ấy, một tiểu quốc nhỏ bé mang tên nước Viên sinh sôi qua bao đời. Người dân nơi đây sống dựa vào núi, coi Viên Hầu như bức tường thành che chở họ khỏi giặc dữ, thú dữ. Nhưng linh hồn của núi – thứ khiến họ sùng bái hơn cả – lại chính là một sinh vật kỳ lạ: con vượn lông trắng muốt như băng tuyết, mắt sáng tựa hai vì sao đêm. Không rõ vượn trắng xuất hiện tự bao giờ, chỉ biết người già nhất nước Viên cũng cúi đầu kính cẩn: "Từ thời ông cố ông sơ, Viên Thần đã ngự trị trên đỉnh núi!". Dân làng dựng đền thờ bằng gỗ quý dưới gốc đa cổ thụ, hương khói tấp nập sớm tối. Lễ vật dâng lên khiêm nhường – trái chín đầu mùa, bình rượu tế tự nấu bằng lúa nương – nhưng lòng thành thì đong đầy. Người ta tin rằng, mỗi lần Viên Thần xuất hiện phất tay qua rừng, dịch bệnh tự dứt, mùa màng bội thu. Tiếng gọi hồn nhiên của nó văng vẳng trong gió, như lời hứa ngầm về sự bảo hộ vĩnh hằng. Thế rồi, đùng một cái, mọi sự đảo điên. Chuyện bắt đầu từ cái đêm trăng máu năm ấy. Lũ trẻ chăn trâu kể lại rằng chúng nghe cả vùng rừng thiêng rên rỉ như tiếng gào thét, bầy vượn đen kịt – vốn lặng lẽ trăm năm – bỗng kéo nhau nhảy xuống sông tự vẫn. Dân làng hoảng hốt chạy vào đền, phát hiện pho tượng Viên Thần dựng giữa đại điện nứt đôi. Một vết rạn chạy dài từ đỉnh đầu xuống ngực, đúng chỗ trái tim… Cùng lúc ấy, nhà vua nước Viên đang khỏe mạnh bỗng gục xuống giữa buổi thiết triều. Ngài sốt rũ rượi, miệng lẩm bẩm những câu vô nghĩa, thậm chí có đêm bật dậy gào thét: "Nó bỏ ta rồi! Nó đã đi rồi!" Triều thần hốt hoảng mời lang y từ phương xa tới chữa trị, nào cao lễ, nào thuốc quý đều vô dụng. Chẳng bao lâu, tin đồn lan như lửa cháy rừng: Viên Thần nổi giận, thu lại phúc lành! Người thì thì thào kẻ mưu thần đã phạm thượng lén vào động thiêng hái thuốc; kẻ lại mách lão thợ săn phía Bắc trộm bắt vượn con về nuôi. Đám thương nhân qua vùng lại rùng mình kể chuyện nước Viên giờ như chiếc bình không đáy: mùa đông năm nay, rừng chín suối rốt cuộc không một giọt nước, lúa trên nương chết khô từng dải, bệnh tật bắt đầu lăm le – dấu hiệu của một lời nguyền. Giữa lúc tắc nghẽn ấy, già trẻ gái trai nước Viên đổ về đền thờ khấn vái, nước mắt lẫn mồ hôi. Họ quỳ từ lúc mặt trời lặn đến khi trăng lên cao vút, hương tàn đi rồi thắp lại, nhưng núi Viên Hầu vẫn im lìm như đá. Chỉ có tiếng gió hú qua khe núi nghe như tiếng cười khẩy, như lời cảnh báo u minh nào đó không ai giải nổi. Liệu có phải Viên Thần đã dứt tình, hay đâu đó sâu trong hang tối, một quyển Viên Sơn Dị Văn Lục chép đầy những bí mật bị lãng quên đang chờ người mở ra?