Dưới cái nắng tháng Chạy chói chang, đoàn người lầm lũi bước trên những con đường đất nứt nẻ như da rắn. Mã Bối Diêu Lam, người phụ nữ gầy gò khoác bộ quần áo bạc màu, ghì chặt đứa trẻ đang ngủ thiếp trên lưng, mắt đăm đăm dõi theo từng binh sĩ mở đường phía trước. Đằng sau cô, 135 đứa trẻ từ Nhà trẻ số 2 Diên An – đứa lớn nhất mới lên năm, đứa bé nhất còn chưa cai sữa – lần lượt được các bảo mẫu dịu dàng nhấc qua những hố bom còn bốc khét mùi thuốc đạn. Cuộc hành trình không phải trò chơi trốn tìm. Tiếng máy bay Nhật gầm rú chạm đến mảnh đất nghèo Diên An từ năm 1942, biến hành lang di tản thành bàn cờ tử thần. Người ta bảo nhau: Một mũi tên lạc từ rừng sâu có thể xuyên thủng xác em bé, một bàn chân giẫm nhầm mảnh pháo chưa nổ sẽ hóa thành khói đen. Thế nhưng đoàn người vẫn xuyên đêm, ăn bữa cháo loãng trộn vỏ cây, ngủ giấc chập chờn trong hầm đá lạnh cóng. Những đôi mắt trẻ thơ đẫm sợ hãi mỗi khi trời tối, nhưng bàn tay Mã Bối Diêu Lam luôn chai sạn chạm vào má chúng như lời thủ thỉ: Còn cô đây. Ngày thứ 18, giặc bao vây trận địa Hắc Thạch Câu. Hai binh sĩ trẻ lao ra đỡ loạt đạn trọng liên, máu họ nhuộm đỏ bãi cỏ màu khô nhưng kịp tạo khe hở cho đoàn trẻ lách qua. Xác mấy con ngựa chiến nằm chỏng chơ bên vực thẳm trở thành "cầu vồng nối sự sống" – chiếc áo của Mã Bối Diêu Lam bứt ra buộc thành dây, quấn quanh người từng đứa nhỏ để binh lính đưa sang vách núi bên kia. Tiếng trẻ khóc nghẹn ngào hòa với gió núi rít gào. Ba tháng ròng rã, họ đi dọc triền Hoàng Thổ cao nguyên, len lỏi qua những làng mạc đổ nát. Máu của bảy bảo mẫu và mười ba chiến sĩ đã thấm xuống đất mẹ, đổi lại bàn tay nhỏ xíu của 136 mầm non được nắm chặt đến đoạn cuối hành trình. Khi tiếng chuông chùa Thiên Phật tự vang lên báo hiệu vùng giải phóng, Mã Bối Diêu Lam gục xuống bên gốc tùng già, đôi chân sưng tím không còn cảm giác. Những đứa trẻ cô kiên nhẫn dỗ dành suốt chặng đường giờ vây quanh gọi "mẹ Diêu", đứa khóc, đứa cười, nũng nịu đòi bế. Câu chuyện về ngọn đuốc sống ấy chẳng cần văn chương tô vẽ. Nhật ký Mã Bối Diêu Lam khắc lại bằng thứ chữ run rẩy sau màn sương khói chiến tranh: "Cháu Hoa sốt mê man đòi cõng, cháu Bình té xuống suối mất chiếc dép mo cau… Ước gì mọi đứa trẻ trên đời không phải nhớ mặt chiến tranh." Huyền thoại trường chinh không đúc tượng đồng, không khắc bia đá, mà âm thầm chảy trong giòng sữa mẹ, trong điệu ru con "nghiêng nghiêng mái tóc Diêu Lan", trong tiếng thở dài bà lão thôn Đại Giác kể chuyện đêm mưa: "Có một thời, người ta đổi cả sinh mạng để đồng xu bánh bao chẳng hề rơi vào tay lũ trẻ đói…"