Họ nhận lệnh chiều muộn, giữa cơn mưa phùn phì phì. Chỉ huy giao nhiệm vụ qua vài câu ngắn, giọng khô khan, nhưng ánh mắt thì lộ rõ trọng tâm: "Chiến hào phía bên kia sông. Giao thông liên lạc bị cắt đứt. Cần người mang thông tin qua, mang vũ khí qua. Sông ấy, địch phòng thấy. Họ đặt 303.77 – số hiệu khu vực, cũng là tên gọi cho một cửa tử." Không cần ai nói thêm. Mỗi người trong đơn vị, những kẻ từng chứng kiến xác đồng đội nhuộm đỏ bùn lầy, đều hiểu. Đó không phải một nhiệm vụ phục kích, hay một cuộc tấn công có lối thoát. Đó là một dòng chữ đỏ thiêng liêng và tàn nhẫn trên bản đồ tác chiến: "Chiến dịch vượt địch hậu, khu vực phòng thủ dày đặc, hy sinh có tính bắt buộc." Chàng lính trẻ – người mới hai mươi mấy, khuôn mặt còn tròn, đôi mắt ẩn chứa nỗi sợ mà họ đã học cách che giấu – lặng lẽ kiểm tra dây giày, khóa thùng đạn, chiếc bản đồ mỏng trong túi áo. Anh không nói gì. Chỉ nhìn ra phía chân trời, nơi những tia chớp chiến tranh phập phồng, nơi tiếng pháo rền rĩ không bao giờ ngừng. Phía sau lưng là căn cứ đầy băng giá, những người đồng đội còn lại đang chuẩn bị cho một trận phản công khác. Phía trước là dòng sông nước đục ngàu, bập bềnh dưới ánh đạn pháo, cát bãi trải dài tối sẫm như một con vật lớn đang ngủ say, sẵn sàng nuốt chửng bất cứ ai đủ dại dột bước qua lưng nó. Họ không khóc. Không ai khóc. Thay vào đó là một sự tĩnh lặng đáng sợ. Họ lấy thuốc lá ra, hút vài hơi trong im lặng, nhìn khói lam luồn lên bầu trời đêm đầy sao lạnh. Có người lặng lẽ viết vài dòng thư ngắn, bỏ vào người áo, bên cạnh bản đồ 303.77. Có người chỉ cất tiếng thì thầm: "Từ đây về nhà, qua bảy dòng sông, qua ba tỉnh. Còn về được không?" Rồi chính họ trả lời: "Đã về rồi. Chúng mình đang ở nhà đây." Nước nhà. Từ ngữ ấy vang lên trong không khí đặc quánh mùi đất ẩm và thuốc súng. Không phải một khái niệm trừu tượng. Đó là hình ảnh ngôi làng nhỏ ven sông, cái giếng nước trong xanh, bờ đê có lũy tre xanh rì. Đó là những căn nhà nhỏ đã bị phá rụm, những đống gạch xám nổi lên giữa khu phố hoang tàn. Đó là tiếng khóc thầm của những người phụ nữ trong hầm, tiếng trẻ nhỏ hoảng loạn. Họ thấy tất cả trong mắt nhau. Họ thấy rằng, nhiệm vụ này không phải về một cuộc tiến công, mà về một tấm vé – một tấm vé đắt giá, mua bằng mạng sống – để thông tin đến được nơi cần đến, để niềm hy vọng, dù chỉ là một tia le lói, không bị tắt giữa đêm trường. Chiếc Xuồng máy nhỏ, được che kín bằng tấm bạt cũ kỹ, đang chờ sẵn bên bờ. Không có ai nói "sẽ quay lại". Không ai nhắc đến "nếu còn sống". Họ chỉ lên xuống, mỗi người với ý nghĩ riêng, với dòng suy nghĩ cuộn chảy trong đầu về một quê hương đang cháy. Chàng lính trẻ bước lên xuồng cuối cùng, chân dừng lại một nhịp trên mặt sông lấp lánh ánh đạn. Anh hít một hơi thật sâu, không khí đầy mùi nước trũng và cái chết. Rồi, anh bước. Người lái xuồng, một cựu binh già, tay run run nhưng thao tác chính xác, tháo chốt, đẩy máy. Chiếc xuồng lìa bờ, quay mũi về phía dòng sông 303.77 đen kịt, hướng về nơi bóng đêm dày đặc nhất. Họ biết: những tia đèn nhấp nháy phía xa kia không phải ánh đèn đèn đường. Đó là mạng lưới phát hiện của địch, là những đường đèn xuyên thấu cái chết. Họ biết: âm thanh rì rầm phía trước không phải tiếng thác. Đó là tiếng động cơ pháo, là nghịch lửa của những khẩu súng cối đang chờ sẵn. Họ ra đi, không rống thêm trận ca, không giơ cao cờ. Chỉ có tiếng máy kêu ù ù đều đặn, tiếng nước vỗ mạn xuồng, và trong mỗi con người, một cuộc hành trình riêng tư và vĩnh cửu đã bắt đầu. Dòng sông 303.77 dần rộng ra trước mắt, một vệt đen mênh mang, nghiêng về phía một bầu trời đỏ rực vì lửa. Họ bước vào cái chết một cách bình thản, như bước qua ngưỡng cửa nhà mình. Vì họ biết, thân xác mình sẽ trở thành cầu nối, một cây cầu tạm thời qua dòng sông chết, để quê hương có thể bước tiếp. Họ nhắm mắt, hoặc mở to mắt nhìn cái chết đang lao tới, và trong ý nghĩ cuối cùng, chỉ có một hình ảnh: một miền quê đang cháy, và hy vọng rằng, sau họ, sẽ có những bước chân khác, bước qua bóng dáng họ đã đặt xuống trên cát ướt, để tiếp nối hành trình về một bình minh không còn tiếng pháo.